ABC prawa - Temat 16. Bezpieczeństwo i higiena pracy"

abcprawa.pl

17. Bezpieczeństwo i higiena pracy

17.1. Zakres regulacji BHP

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) to jeden z najlepiej rozpoznawalnych skrótów w języku polskim. Nie zawsze jednak jest on dobrze interpretowany.

W zakres regulacji BHP wchodzą:

a) bezpieczne i higieniczne ukształtowanie środowiska pracy (unieszkodliwienie mechanicznych, chemicznych i biologicznych czynników zagrażających życiu i zdrowiu pracowników),

b) kształtowanie ergonomicznych warunków pracy (maksymalne dostosowanie ich do biologicznych i psychicznych uwarunkowań człowieka),

c) zaopatrzenie pracowników w środki ochrony,

d) postępowanie w razie wystąpienia wypadku przy pracy oraz choroby zawodowej,

e) szkolenie pracowników w powyższym zakresie,

f) dokumentacyjne i organizacyjne przygotowanie organizacji do bezpiecznej i higienicznej pracy.

17.2. Zakres odpowiedzialności za BHP

Stosowanie zasad BHP w przedsiębiorstwie jest dziedziną, której potencjalne sankcje odnoszą się do kar finansowych aż do ograniczenia i pozbawienia wolności. Odpowiedzialnością obciążeni są przede wszystkim pracodawcy (właściciele, a w przypadku osób prawnych osoby działające w imieniu organizacji), dalej kierownicy jednostek organizacyjnych, a na koniec sami pracownicy - każdy według sobie właściwego zakresu.

Pracodawca jest głównym odpowiedzialnym za stan BHP w swojej organizacji. Jest on obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, a w szczególności poprzez:

a) organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

b) zapewnienie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawanie polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolowanie wykonania tych poleceń,

c) zapewnienie wykonania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy (pracodawca rozpoczynający działalność jest obowiązany, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia tej działalności, zawiadomić na piśmie właściwego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności),

d) zapewnienie wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy.

Zgodnie z art. 212 Kodeksu pracy, osoba kierująca pracownikami jest obowiązana:

a) organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

b) dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,

c) organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,

d) dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,

e) egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

f) zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

W razie, gdyby warunki pracy nie odpowiadały przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzały bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdyby wykonywana przez niego praca groziła takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Poza tym, według art. 211 Kodeksu pracy, pracownik jest zobowiązany, by:

a) znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,

b) wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,

c) dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,

d) stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,

e) poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,

f) niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie,

g) współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

17.3. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe

Z regulacjami BHP nieodłącznie wiążą się pojęcia wypadku przy pracy oraz choroby zawodowej. Problematyka ta ujęta została w rozdziale VII Kodeksu pracy i licznych aktach wykonawczych.

Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z 30.10.2002 r., przez wypadek przy pracy rozumie się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

a) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,

b) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,

c) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy, w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

W razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. Pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić właściwego inspektora pracy i prokuratora o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy. Pracodawcę obowiązuje wówczas skomplikowany proces postępowania powypadkowego. Pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr wypadków przy pracy (powoływanie zespołu powypadkowego, sporządzanie dokumentacji i protokołów). Koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy ponosi pracodawca.

Pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zgłosić właściwemu organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej i właściwemu inspektorowi pracy każdy przypadek rozpoznanej choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę. Pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr zachorowań na choroby zawodowe i podejrzeń o takie choroby. W razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany:

a) ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, działając w porozumieniu z właściwym organem Państwowej Inspekcji Sanitarnej,

b) przystąpić niezwłocznie do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej i zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze,

c) zapewnić realizację zaleceń lekarskich.

Pracodawca musi systematycznie analizować przyczyny wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze.

17.4. Organizacja służb BHP

Zachowywanie zasad BHP jest tak istotną kwestią, iż ustawodawcy określili w Kodeksie pracy szczegółowo, kto ma nadzorować ich przestrzeganie.

W zależności od liczby zatrudnionych pracowników, kwestię nadzoru nad stosowaniem BHP rozwiązuje się w trojaki sposób:

a) powierzając zadania już zatrudnionym osobom,

b) powołując odrębną służbę BHP,

c) tworząc komisję BHP.

Pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Pracodawca - w przypadku braku kompetentnych pracowników - może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy. Pracownik służby bhp oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań służby bhp, a także specjalista spoza zakładu pracy powinni spełniać wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników tej służby. Możliwe jest również, by pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby bhp sam wykonywał zadania tej służby. Może tak uczynić, gdy:

a) zatrudnia do 10 pracowników,

b) zatrudnia do 20 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej "służbą bhp", pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

Pracodawca zatrudniający więcej niż 250 pracowników musi powołać komisję BHP jako swój organ doradczy i opiniodawczy. W jej skład wchodzą w równej liczbie przedstawiciele pracodawcy, w tym pracownicy służby bhp i lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, oraz przedstawiciele pracowników, w tym społeczny inspektor pracy. Przewodniczącym komisji bhp jest pracodawca lub osoba przez niego upoważniona, a wiceprzewodniczącym - społeczny inspektor pracy lub przedstawiciel pracowników.

Ćwiczenia:

17.1. Znajdź w przepisach prawnych, które choroby uznane zostały za zawodowe w stosunku do osoby pracującej na stanowisku:

a) nauczyciela,

b) kierowcy zawodowego,

c) ekspedientki.

Legenda:

KP - Kodeks pracy więcej >>>