ABC prawa- osoba fizyczna

Czynności prawne to wszelkie działania, które powodują powstanie, zmianę lub rozwiązanie stosunku cywilnoprawnego. Taka definicja musi nasuwać myśl o zdarzeniach prawnych, o których była mowa w jednej z pierwszych lekcji. Nic dziwnego, czynności prawne to jeden z rodzajów zdarzeń prawnych. Charakteryzują się one:

zgodnością z wolą działającego – czynność musi być świadoma i dobrowolna; świadomość odnosi się zarówno do poczytalności jak i do posiadania wszystkich istotnych informacji o sytuacji problemowej
konstytutywnym znaczeniem oświadczania woli – nie ma czynności prawnej bez czytelnego i zgodnego z wymogami wyrażenia woli,
równorzędnością stron pozostających w stosunku prawnym – każdy zaangażowany w czynność prawną ma te same prawa i ten sam zakres swobody współdziałania.

A contrario możnaby określać różnice pomiędzy czynnościami prawnymi a innymi rodzajami zdarzeń prawnych. Szczególnie należałoby zwrócić na dwie kwestie: po pierwsze czyny prawne w odróżnieniu od czynności nie wymagają oświadczenia woli, a akty administracyjne i konstytutywne wyroki sądowe związane są z dominującą pozycją urzędu administracyjnego oraz sądu. Do głębszej analizy różnic gorąco zachęcam. więcej>>>

Czynności prawne, ze względu na swą specyfikę, są dosyć wymagające. Chodzi o to, że nie każda czynność dokonana w dosłownym, fizycznym znaczeniu jest ważna, tj. przynosi skutki prawne. Dana czynność jest prawnie skuteczna, gdy spełnione są zarazem wszystkie z poniższych warunków:

osoba dokonująca czynności prawnej posiada konieczną dla niej zdolność do czynności prawnych (jeśli czynność wymaga częściowej zdolności, to posiada zdolność częściową; jeśli pełną to takową właśnie),
treść czynności prawnej nie jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi normami prawnymi (patrz: rodzaje norm prawnych),
czynność dokonana jest w formie przewidzianej przez prawo, gdy jej niezachowanie zagrożone jest sankcję nieważności (nie dotyczy sankcji dowodowej),
oświadczenie woli pozbawione jest wad istotnych.

Forma, w jakiej wyrażona jest wola uzyskania określonych skutków poprzez dokonanie danej czynności prawnej jest niezwykle istotna, a jej niedochowanie wymagane jest pod rygorem:

trudności dowodowych – niedochowanie formy nie powoduje co prawda nieważności czynności, ale w sposób istotny utrudnia a czasami uniemożliwia wykazanie faktu zaistnienia stosunku prawnego i wynikających z niego konsekwencji (np. prawa do dochodzenia należności),
nieważności – niedochowanie formy powoduje, iż uznaje się, że dana czynność prawna nigdy nie spowodowała powstania stosunku prawnego.

Forma ustna oświadczania woli jest formą w najwyższym stopnie ułomną, i jeśli nawet nie zawsze powoduje nieważności, to w każdej sytuacji powoduje trudności dowodowe. Jeśli to możliwe, należy unikać wyrażania woli w takiej formie.
Forma pisemna ma przede wszystkim wysoką zdolność dowodową. Każdy dokument powinien zawierać podpisy osób zainteresowanych. Dobrze jest również zawrzeć datę dokonania czynności prawnej. W niektórych przypadkach normy prawne nakazują zamieszczenie daty. Wiarygodność dokumentu może zwiększyć urzędowe potwierdzenie daty (urzędnik ma obowiązek potwierdzenia stemplem i podpisem, daty wskazanej w dokumencie) – jest to forma pisemna z urzędowym potwierdzeniem daty. Najwyższą, w zasadzie niepodważalną, wiarygodnością cieszą się czynności prawne potwierdzone aktem notarialnym – dokumentem potwierdzonym przez notariusza. Dokument taki ma wagę dokumentu urzędowego. Jego podważenie musiałoby wiązać się z zarzutem popełnienia przestępstwa potwierdzenia nieprawdy przeciwko notariuszowi.
Przykładem wymogów prawnych względem formy oświadczenia woli może być sytuacja umowy sprzedaży nieruchomości. Sprzedaż nieruchomości, pod rygorem nieważności, musi być potwierdzona aktem notarialnym. Jakiekolwiek umowy sprzedaży spisywane w innej formie są nieważne, choćby zawierały podpisy, datę i niezliczoną liczbę informacji na temat transakcji. W formie pisemnej innej niż dokument notarialny może być sporządzona jedynie umowa przedwstępna (promesa), w której strony zobowiązują się do sprzedaży-kupna nieruchomości na określonych warunkach. Jednak wtedy nie następuje jeszcze przekazanie praw własności, a jednie zobowiązanie ich przekazania.

Powyżej powiedzieliśmy już sobie, iż warunkiem skuteczności czynności prawnej jest złożenie pozbawionego istotnych wad oświadczenia woli. Do wad istotnych oświadczania woli zalicza się:

brak bądź ograniczenie świadomości – w chwili dokonywania czynności prawnej stan psychofizyczny musi pozwalać na dokonanie świadomego wyboru, dotyczy to np. wysokiej gorączki, remisji choroby psychicznej czy pozostawanie pod wpływem alkoholu lub narkotyków,
brak bądź ograniczenie swobody działania (inaczej: groźba) – czynność prawna jest nie ważna, gdy podejmowana jest pod presją uczynienia krzywdy fizycznej lub psychicznej skierowanej przeciwko komukolwiek (zarówno osobie dokonującej czynności prawnej, jej krewnemu czy jakiejkolwiek innej osobie),
błąd – polega na braku pełnych, istotnych informacji na temat sytuacji decyzyjnej, warunkiem nieskuteczności jest dramatycznie istotny charakter informacji (gdyby podmiot o tym wiedział, to by nie dokona czynności prawnej („ach, gdybym wiedział, że to falsyfikat”)
pozorność – to sytuacja, gdy formalna treść czynności prawnej jest rozbieżna od treści faktycznej (np. dokonałem sprzedaży, ale nazwałem to darowizną, by uniknąć opodatkowania).

Unieważnienie danej czynności prawnej z tytułu wystąpienia wad wymaga udowodnienia stanu, na który się powołujemy.