abcprawa.pl

1. Istota prawa

 1.1.   Rys historyczny

Prawo, jako zjawisko społeczne, pojawiło się już w głębokiej starożytności. Słynny „kodeks Hammurabiego” powstał około 1750 roku p.n.e., czyli prawie 4 tys. lat temu. Kodeks ten jest przykładem najbardziej zasadniczej funkcji prawa – władca na kamiennych blokach wypisuje zasady, jakie obowiązują na terytorium jego państwa by wskazać podstawowe obowiązki poddanych. Dzisiaj nikt nie wykorzystuje bloków skalnych a władcę zastąpiła demokratyczna władza, ale podstawowa funkcja prawa pozostała niezmienna.  Innym przykładem systemu prawnego w starożytności są przepisy Izraela zawarte w Pięcioksięgu. Przenikanie się norm religijnych z prawnymi dzisiaj w większości krajów nie znajduje naśladowców. Zachwyca jednak spójność tego systemu zasad przy jego niezwykłej złożoności. Rozkwit systemu prawnego nastąpił wraz z rozwojem imperium rzymskiego. Prawo rzymskie, z całym aparatem administracji państwa, jest nie tylko przedmiotem współczesnych studiów, lecz również pierwowzorem stworzonego w czasach późniejszych systemu prawnego zachodniego świata. W czasach nowożytnych system prawny rozbudował się i uporządkował. Powstał cały szereg szczegółowych dziedzin prawnych, tzw. gałęzi prawa (np. prawo cywilne, karne, pracy, rodzinne i opiekuńcze, finansowe, administracyjne).

1.2. Prawo przedmiotowe i podmiotowe

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej głosi, iż …

 Art. 2. Konst.RP  Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

 Oznacza to, iż podstawą regulacji zachowań w Polsce jest demokratycznie tworzone prawo; prawo, którego przesłanką tworzenia i stosowania jest dążność do realizacji sprawiedliwości społecznej.

Prawo będzie przedmiotem naszych rozważań podczas kilkudziesięciu naszych spotkań. Co będziemy zatem rozumieć pod pojęciem prawa.

Prawo to ogół zasad zachowania (nakazów, zakazów i uprawnień) obowiązujących na terytorium danego kraju, których przestrzeganie gwarantują instytucje państwowe,  a które wynikają z ustanowionych w odpowiednim trybie przepisów prawnych i innych respektowanych przez państwo źródeł prawa.

Przepisy prawne mogą zatem:

a) ograniczać wolność jednostki dla dobra innych - nakazywać określone zachowania lub ich zakazywać - tzw. prawo przedmiotowe

np.

Art. 681. KC  Do drobnych nakładów, które obciążają najemcę lokalu, należą w szczególności: drobne naprawy podłóg, drzwi i okien, malowanie ścian, podłóg oraz wewnętrznej strony drzwi wejściowych, jak również drobne naprawy instalacji i urządzeń technicznych, zapewniających korzystanie ze światła, ogrzewania lokalu, dopływu i odpływu wody.

b) udzielać określonych przywilejów - dawać prawo do ... - prawo podmiotowe

np.

Art. 188. KP Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Prawo nie mówi co jest dozwolone, gdyż istnieje zasada, iż wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone.

Prawo nie reguluje myśli i uczuć, a jedynie zachowania (ich wystąpienie lub ich brak).

1.3. Prawo i państwo

System prawny jest nieodłącznie związany z systemem państwowym. Charakterystyczne jest to, iż mimo istnienia szeregu wspólnych regulacji w Unii Europejskiej, systemy prawne państw członkowskich są tworami odrębnymi.

Można wskazać co najmniej trzy zasadnicze powiązania państwa i obowiązującego w nim prawa:

a) dany system obowiązuje na terytorium danego państwa

b) prawo tworzone jest przez osoby sprawujące władzę w danym państwie (nawet jeżeli przyjmuje się regulacje międzynarodowe, to muszą one zostać ratyfikowane przez władze danego państwa)

c) przestrzeganie prawa jest zabezpieczane poprzez system państwowy (policję, prokuraturę, sądy, komorników, więzienia itd.).

1.4. Funkcje prawa

Po co zatem istnieje prawo? Co daje ono człowiekowi i społeczeństwu?

Prawo wypełnia następujące funkcje:

a) prewencyjną - chroni obywateli przed zachowaniami sprzecznymi z interesem społecznym i jednostkowym,

b) wspierającą zmiany - pozwala kierunkować zachowania jednostek i organizacji zgodnie z przyjęta linią rozwoju społeczeństwa,

c) utrwalającą - pomaga zachować akceptowany status-quo w danym społeczeństwie.

1.5. Ignorantia iuris nocet

Powyższa łacińska maksyma głosi, iż „nieznajomość prawa szkodzi”. Oznacza to, iż niewiedza w stosunku do obowiązujących przepisów prawnych może przynieść jedynie szkody – utratę przywileju lub karę za niestosowanie się do nakazów i zakazów. Po drugie nikt nie jest zwolniony z obowiązku znajomości prawa, tzn. nie można powoływać się na nieznajomość przepisów w obronie własnych interesów. Przepisy są jawne i każdy może je poznać.

Do tej maksymy można by dodać, iż szkodzi nie tylko nieznajomość przepisów, lecz również ich lekceważenie. Zapewne możecie wskazać takie osoby, które naruszając przepisy nie poniosły konsekwencji. Żaden system społeczny nie jest idealny. Trzeba jednak pamiętać o tysiącach osób (również bardzo młodych) odbywających karę w więzieniach. Polskie przysłowie mówi, iż „niósł wilk owce razy kilka, ponieśli i wilka”.

Ćwiczenia:

1.1.           Podaj po dwa przykłady przywilejów i obowiązków z twojego życia. Określ skąd te „prawa” się biorą. Uzasadnij dlaczego lepiej się do nich stosować.

1.2.           Napisz krótki esej na temat: „Która z funkcji prawa jest dla mnie najważniejsza?”

Legenda:

KC - Kodeks cywilny

Konst.RP – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej więcej>>>

KP - Kodeks pracy więcej>>>

KW - Kodeks wykroczeń więcej>>>

© Jerzy Przeniczka    praxe@wp.pl    tel. 602763872