ABC prawa - Temat 17. Ochrona prawna kobiet i rodzicielstwa"

abcprawa.pl

15. Ochrona prawna kobiet i rodzicielstwa

15.1. Zasady ogólne

Prawo pracy w preferencyjny sposób reguluje dwie grupy pracownicze, tj. kobiety oraz młodocianych (osoby, które ukończyły 16 lat, a nie przekroczyły 18 lat). Ochrona kobiet w prawie pracy początkowo utożsamiana była z macierzyństwem. Dziś z jednej strony rozłącza się te dwie rzeczy, a z drugie rozszerza pojęcie rodzicielstwa również na ojcostwo. Część uprawnień związanych z rodzicielstwem przypada jedynie kobiecie, a część obojgu rodziców.

15.2. Kobieta i kobieta w ciąży

Przede wszystkim, Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wykaz tych prac (art. 176 KP). Inne są również dopuszczalne obciążenia pracą dla kobiet.

Jeżeli kobieta okaże się zaświadczeniem o pozostawaniu w stanie błogosławionym, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z nią w okresie ciąży. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy Powyższych ograniczeń nie stosuje się również dla kobiet w ciąży zatrudnionych na okres próbny nieprzekraczający miesiąca (art. 177).

Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pracownicy w ciąży nie wolno bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie przerywanego czasu pracy (art. 178).

Pracodawca jest obowiązany udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia (art. 185).

Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy.

Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda. Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie (art. 187).

Z ciążą oraz okresem karmienia piersią wiąże się również uprawnienie do zapewnienia nieszkodliwych warunków pracy, jeżeli zostanie to wskazane przez lekarza. Wówczas kobietę należy przenieść na inne, nieszkodliwe stanowisko pracy lub udzielić jej płatnego dodatkowego urlopu.

15.3. Wychowywanie dzieci

Pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, jak również delegować poza stałe miejsce pracy (art. 178).

Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Urlop macierzyński to czas, w którym rodzice opiekują się dzieckiem w pierwszym okresie życia. Zgodnie z art. 180 KP pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:

a) 18 tygodni przy pierwszym porodzie,

b) 20 tygodni przy każdym następnym porodzie,

c) 28 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.

Urlop może zacząć się nie wcześniej niż na 2 tygodnie przed planowanym terminem porodu a najpóźniej w dniu porodu.

Urlop macierzyński przysługuje również kobiecie przysposabiającej cudze dziecko (18 tygodni). W razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.

Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu; w takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek.

W stosunku do osób (kobiet i mężczyzn) wychowujących dzieci w czasie urlopu macierzyńskiego przysługują te same uprawnienia, które dotyczyły kobiet w ciąży a zamieszczone w artykule 177. Za czas urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach i warunkach określonych odrębnymi przepisami.

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 4 częściach. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 186). Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca dopuszcza pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym. Wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem. Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Urlop wychowawczy jest bezpłatny. W razie, gdy dochody rodziny są niewielkie, w czasie urlopu wychowawczego możliwe jest otrzymywanie zasiłku wychowawczego.

Ćwiczenia:

15.1. Wyznacz terminy urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, jeżeli termin porodu czwartego dziecka wyznaczony jest na 15 kwietnia 2007 roku. Matka pragnie w pełni wykorzystać obydwa rodzaje urlopów w jednym ciągu.

17.2. Rozwiąż problem (sytuacja hipotetyczna)

Ostatniego dnia lipca 2006 roku Zofia Mardukiewicz przyniosła do Działu kadr zaświadczenie, iż jest w ciąży? We wrześniu zgodziła się wyjechać do innego miasta na 3 dni delegacji. W wyznaczonym terminie nie stawiła się jednak w zaplanowanym miejscu delegacji. Po owych trzech dniach nieobecności pojawiła się w macierzystej firmie, usprawiedliwiając się, iż nie miała obowiązku pracować na delegacji. Pracodawca zanosi się z zamiarem dyscyplinarnego zwolnienia pani Zofii. Czy ma ku temu prawo?

Legenda:

KP - Kodeks pracy więcej >>>