ABC prawa - Temat 4. Źródła prawa"

Przepisy prawne tworzone są w sposób charakterystyczny dla rodzaju aktu normatywnego, w którym są zamieszczone.

Najtrudniejsza, bo wymagająca największego poparcia i zgody wśród uprawnionych do tego osób, jest procedura zmiany konstytucji.

1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.

2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w terminie nie dłuższym niż 60 dni przez Senat.

4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

Najmniej jednoznaczne są zasady tworzenia prawa dotyczą ratyfikacji umów międzynarodowych. Najistotniejszy podział umów międzynarodowych wskazuje na takie umowy, których ratyfikacja wymaga zgody w formie ustawy oraz takie, które podpisywane są przez osoby do tego uprawnione (m.in. Prezydent RP) bez zgody ustawowej. Do tej pierwszej kategorii zalicza się umowy dotyczące:

5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy (art. 89 p.1 Konst. RP).

Rozporządzenie wydawane są jednoosobowo przez osobę uprawnioną (ministrów i niektórych najwyższych urzędników RP).

1. Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

Ustawy stanowią w praktyce najistotniejszy rodzaj aktu normatywnego. To one są "nosicielami" większości regulacji prawnych. Procedury stanowienia ustaw zostaną omówione w kolejnym podrozdziale.

Uchwalanie ustaw wymaga konsensusu najwyższych organów władzy Rzeczpospolitej Polskiej: Sejmu, Senatu i Prezydenta RP.

Proces tworzenia ustaw zaczyna się zgłoszeniem projektu ustawy. W takim projekcie znajdować się musi nie tylko hipotetyczna treść ustawy, ale również pisemne uzasadnienie istotności danego aktu normatywnego z punktu widzenia potrzeb społeczeństwa. Z wnioskiem o rozpoczęcie prac nad ustawą (tj. z inicjatywą ustawodawczą) może wystąpić:

Prace nad tekstem projektu ustawy odbywają się w drodze tzw. czytań sejmowych (rund pracy, dyskusji i zgłaszania poprawek). Zazwyczaj projekt przechodzi przez trzy czytania (w szczególnych sytuacjach mogą być tylko dwa czytania). Ostatnie czytanie kończy się głosowaniem.

Dla ważności głosowania wymagane jest głosowanie co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (tzw. kworum). Projekt zostaje przyjęty zwykłą większością głosów (liczba głosów "za" musi być większa od liczby głosów "przeciw"). Przyjęty przez Sejm projekt ustawy przekazywany jest Senatowi, który w ciągu 30 dni może go przyjąć, odrzucić lub zwrócić Sejmowi z poprawkami. W razie odrzucenia lub zgłoszenia poprawki posłowie głosują jeszcze raz, z tym, że do powtórnego przyjęcia projektu potrzeba już większości bezwzględnej ("za" musi głosować więcej niż połowa głosujących posłów). Jeżeli Senat przyjmie projekt, przedstawia go Prezydentowi RP, a ten w ciągu 21 dni może go podpisać, odmówić podpisania (veto) lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego, by ten sprawdził zgodność ustawy z Konstytucją. Podpisanie ustawy równoznaczne jest z ustanowieniem jej. Veto Prezydenta może być odrzucone przez Sejm, lecz wymaga to zgody 3/5 głosów "za". Jeżeli Sejm odrzuci veto Prezydenta, ten musi ustawę podpisać w ciągu 7 dni i zarządzić jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.

Poznana wcześniej zasada "ignorantia iuris nocet" swojego uzasadnienia doszukuje się w możliwości poznania przepisów prawnych, jakie daje publikowanie ich w oficjalnych pismach.

1. Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.

Akty normatywne ogłaszane są w dziennikach urzędowych wg zasad wskazanych w ustawie o ogłaszaniu aktów normatywnych. Według przepisów dziennikami są ...

Art. 8. UOAN Dziennikami urzędowymi w rozumieniu ustawy są: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski B", dzienniki urzędowe ministrów kierujących działami administracji rządowej, dzienniki urzędowe urzędów centralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe.

Przepisy opublikowane w ww. dziennikach wchodzą w życie po upływie tzw. "vacatio legis" od chwili publikacji. Jest to czas, by każdy mógł zapoznać się z nowymi przepisami. Ustawa o publikacji aktów normatywnych wskazuje pewne normy czasowe "vacatio legis" ...

Art. 4. UOAN

1. Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy.

2. W uzasadnionych przypadkach akty normatywne ... mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym.

, ale stosunkowo często czas ten jest skracany (dotychczasowym rekordem jest wejście w życie ustawy o szkolnictwie wyższym z 2005 roku)..

5.1. Wybierz dowolne rozporządzenie i znajdź przepis stanowiący jego umocowanie prawne.

Dnia 13 września br. w Sejmie RP głosowano nad ustawą o wprowadzeniu kar cielesnych w szkołach J. W głosowaniu nad projektem ustawy głosowało 220 posłów a wynik zaskoczył wszystkich: 80% posłów oddało głos "za". Proszę opisać dalsze postępowanie w sprawie tej ustawy.