ABC prawa - Temat 2. Norma prawna"

abcprawa.pl

2. Norma prawna

2.1. Norma

W życiu społecznym podlegamy szeregowi różnych norm regulujących nasze kontakty z naturą, wytworami kultury i innymi ludźmi. Normy zachowań mogą mieć charakter prawny (określony poprzez przepisy prawne) bądź poza-prawny (nie objęty przepisami).

Normy poza-prawne to przede wszystkim normy kulturowe i religijne określające dopuszczalne oraz pożądane zachowania. Celem tych norm jest zachowanie i utrwalenie określonego porządku społecznego lub wskazanie na dobro i zło podzielane przez określoną społeczność. Przykładem normy kulturowej (obyczajowej) jest zachowanie okresu żałoby po śmierci bliskiej osoby. Normy kulturowe i religijne czasami bywają źródłem norm prawnych (tzw. prawo zwyczajowe; zasady współżycia społecznego).

Normy prawne to regulacje życia społecznego, wskazujące kto i kiedy, w jaki sposób powinien, nie powinien lub może się zachować i jakie są z tym związane konsekwencje.

Od norm kulturowych i religijnych różni je fakt uznawania przez państwo (lub którąś z jego części) za podstawę regulacji stosunków społecznych i najczęściej ich spisanie w formie przepisów prawnych zawartych w aktach normatywnych (Konstytucji, ustawach, rozporządzeniach i innych).

2.2. Konstrukcja normy prawnej

a) Hipoteza – określa kogo dotyczy dana norma. Może być sformułowana jako cecha określonych osób (np. pracodawca) bądź jako okoliczność w jakiej znalazł się człowiek (np. „kto publicznie prezentuje ...”). Adresatem normy jest każda osoba wskazana w hipotezie normy (norma ma charakter ogólny – nie dotyczy konkretnej osoby np. Jana Kowala). Norma wskazuje okoliczności w sposób abstrakcyjny (nie nawiązuje do konkretnego wydarzenia).

b) Dyspozycja – określony przez normę sposób zakazanego, nakazanego bądź dopuszczalnego zachowania

c) Sankcja – wskazuje konsekwencje zachowania niezgodnego z dyspozycją

Przykład

Art. 202. § 1 KK. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Hipoteza – „kto publicznie prezentuje treści pornograficzne”

Dyspozycja – „nie może narzucić ich odbioru osobie, która tego sobie nie życzy”

Sankcja – „w innym przypadku osoba taka podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

2.3. Rodzaje norm ze względu na treść

a) Norma zakazująca – zabraniająca adresatowi określonego zachowania pod groźbą zawartą w sankcji

Art. 108 KW Kto szczuje psem człowieka, podlega karze grzywny do 1000 zł. albo karze nagany

b) Norma nakazująca – zobowiązująca adresata do określonego zachowania pod groźba zawartą w sankcji

Art. 23 KH (o spółce jawnej) Umowa spółki powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności.

c) Norma przyzwalająca – dająca prawo adresatowi do określonego zachowania i osiągania korzyści. Sankcją jest utrata korzyści płynących ze wskazanego prawa.

Art. 18^3d KP Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

2.4. Rodzaje norm ze względu na ich stosowanie

a) Norma bezwzględnie obowiązująca – obowiązuje bezwzględnie każdego adresata normy niezależnie od jakichkolwiek uwarunkowań

Art. 13. § 1 KRiO Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim.

b) Norma względnie obowiązująca – obowiązuje adresatów normy, jeżeli nie wystąpią wskazane przez normę okoliczności (np. strony nie postanowią inaczej)

Art. 866 KC (o spółce cywilnej) W braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw.

Ćwiczenia:

2.1. Sformułuj przykładową normę kulturową obowiązującą w twojej rzeczywistości ze wskazaniem wszystkich elementów konstrukcyjnych (hipotezy, dyspozycji i sankcji)

2.2. Dokonaj analizy jednej z poniższych norm prawnych (wskaż elementy konstrukcyjne oraz określ rodzaj normy ze względu na treść i stosowanie)

a) Art. 98. § 1. KPC Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu)

b) Art. 36. Konstytucja RP Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Legenda:

KC – Kodeks cywilny

KH – Kodeks handlowy

KK – Kodeks karny

KP – Kodeks pracy

KPC – Kodeks postępowania cywilnego

KRiO – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

KW – Kodeks wykroczeń więcej>>>