abcprawa.pl

16. Odpowiedzialność pracowników

i pracodawców

16.1.  Rodzaje odpowiedzialności pracowniczej

Pracownik pozostając w stosunku pracy obciążony jest odpowiedzialnością za wywiązywanie się z własnych obowiązków oraz za potencjalne szkody wyrządzone pracodawcy. Ze względu na przedmiot odpowiedzialności, wyróżnia się odpowiedzialność pracowniczą:

a) porządkową,

b) materialną.

16.2. Odpowiedzialność porządkowa

Odpowiedzialność porządkowa dotyczy sytuacji, gdy pracownik nie wypełnia kluczowych obowiązków (obecności w pracy i usprawiedliwiania swojej nieobecności) oraz nieprzestrzegania zasad funkcjonowania w danej organizacji. Najlepiej przedstawia to poniższy przepis prawny:

Art. 108. § 1. KP Za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca może stosować:

1)  karę upomnienia,

2)  karę nagany.

Rozróżnienie upomnienia i nagany dotyczy wagi danej kary. Nagana jest karą o większym ciężarze gatunkowym. Kary porządkowe zamieszczane są w danych osobowych pracownika, z których skreślane są po roku nienagannej pracy. Pracodawca może wcześniej usunąć wpis o naganie.

Zazwyczaj kary porządkowe przyjmują jedynie ww. formy. Istnieje jednak możliwość, aby za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy, zastosować również karę pieniężną. Zasady stosowania kar pieniężnych wskazane są poniżej.

Art. 108. § 3. KP Kara pieniężna za jedno przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń, o których mowa w art. 87 § 1 pkt 1-3.

§ 4. Wpływy z kar pieniężnych przeznacza się na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy

Kara porządkowa musi być wymierzona w ciągu 2 tygodni od otrzymania wiadomości o naruszeniu reguł z zachowaniem prawa do wysłuchania pracownika oraz do odwołania się od decyzji pracodawcy.

16.3. Odpowiedzialność materialna pracownika

Odpowiedzialność materialna pracownika związana jest z dokonaniem szkody na rzecz pracodawcy. Owa szkoda, to rzeczywisty materialny ubytek będący prostym następstwem czynu bądź zaniechania działania, z których wynika szkoda.

Szkoda może mieć miejsce wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy (art. 114 KP) bądź wskutek utraty wartości powierzonego pracownikowi mienia.

W razie wyrządzenia szkody ze względu na niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków, odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody (art. 119 KP). Wyjątek stanowi sytuacja, gdy pracownik umyślnie wyrządził szkodę (art. 122 KP). Wówczas zobowiązany jest do pokrycia pełnej wartości spowodowanej szkody.

Pracodawca zobowiązany jest uzasadnić karę pieniężną, tj. musi wskazać konkretne uchybienia oraz ich związek ze szkodą. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności, gdy szkoda wynika z warunków obiektywnych, nad którymi kontroli pracownik nie miał. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia. Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.

Pracownik odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w mieniu, które powierzono mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Dotyczy to szczególnie pieniędzy, papierów wartościowych, kosztowności, narzędzi i instrumentów pracy, środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego (art. 124. § 1 KP).

Od odpowiedzialności określonej w § 1 i 2 pracownik może się uwolnić, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Odpowiedzialność materialna pracowników za powierzone mienie może być ograniczona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.

16.4. Odpowiedzialność pracodawcy

Odpowiedzialność pracodawcy oraz osób działających w jego imieniu wyznaczona jest głównie przez podstawowe prawa pracownicze. Kara wymierzana jest w postaci grzywny. Szczegółowe regulacje znajdują się w art. 281-283 Kodeksu pracy. Do najważniejszych obszarów odpowiedzialności należą:

a) nie zapewnianie bezpieczeństwa i higieny pracy,

b) uchybienia formalne i merytoryczne przy zawieraniu stosunku pracy,

c) nieprzepisowe rozwiązywanie umowy o pracę,

d) nie prowadzenie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników oraz nie wydanie świadectwa pracy,

e) naruszanie zasad czasu pracy, uprawnień urlopowych oraz ochrony wynagrodzenia,

f) nie respektowanie uprawnień związanych z rodzicielstwem oraz z zatrudnianiem kobiet i nieletnich,

g) nieregulaminowe karanie pracowników,

h) naruszanie obowiązków współpracy z organami kontroli państwowej.

Wysokość kary grzywny, jaką może być obciążony pracodawca, zależy od ciężaru przewinienia i liczby dotychczasowych przewinień. Jeżeli pracodawca dopuścił się wykroczenia lub kilku wykroczeń przeciwko prawom pracownika, ale nie stanowiły one bezpośrednio zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, a sprawca nie był do tej pory karany przez Państwową Inspekcję Pracy, wyznaczyć można karę do 1 tysiąca złotych.  W pozostałych sytuacjach grzywna może wynieść nawet 5 tysięcy złotych. W razie niepowiadomienia w terminie o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej, a także niesporządzenie lub nieprzedstawienie dokumentacji w tej sprawie kosztować może nawet 180 dniówek.

Oprócz kary pieniężnej, na pracodawcy ciąży również odpowiedzialność karna. Ograniczenie lub pozbawienie wolności może wynosić od roku (np. gdy pracodawca nie chce przywrócić pracownika do pracy, mimo wyroku sądowego) do nawet 5 lat (w razie podrabiania lub przerabiania dokumentów).

Ćwiczenia:

16.1. Wyznacz maksymalną dopuszczalną karę finansową dla pracownika zarabiającego średnio 1200 zł. brutto, jeżeli z rozmysłem zepsuł sprzęt firmowy o wartości 5600 zł.

Legenda:

KP - Kodeks pracy więcej >>>

© Jerzy Przeniczka    praxe@wp.pl    tel. 602763872