18. Wstęp do prawa cywilnego

18.1. Przedmiot prawa cywilnego

Prawo cywilne, to obok prawa karnego, najstarsza znana gałąź prawa. Niegdyś regulowała one wszelkie czyny prawne (nie zabronione), począwszy od umów o charakterze majątkowym na prawie małżeńskim kończąc.

Dzisiaj, rozwój systemu prawnego doprowadził do powstanie wielu semi-cywilnych gałązi prawnych, a samo prawo cywilne sprowadził do zagadnień majątkowych. Ogólnie rzecz ujmując, prawo cywilne zajmuje się sprawami posiadania praw do rzeczy, zaciągania zobowiązań i dziedziczenia.

Jedynym zagadnieniem wykraczającym poza te kategorie jest ochrona dóbr osobistych, szczególnie zaś dobrego imienia.

18.2. Źródła prawa cywilnego

Podstawowym źródłem norm prawnych w zakresie prawa cywilnego jest ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. "Kodeks cywilny". Kodeks składa się z czterech części. Pierwsza poświęcona jest podstawowym pojęciom prawa cywilnego. Precyzuje zagadnienia podmiotów dokonujących czynności prawnych, form owego działania oraz warunków skuteczności tych czynnosci. Poza tym podejmuje problematykę pełnomocnictw oraz przedawnień roszczeń. Księga druga odnosi się do istoty i ochrony prawa własności oraz innych ludzkich praw do rzeczy. Trzecia księga składa się z dwóch części: ogólnej (regulującej kwestie związane z zaciąganymi zobowiązaniami) oraz szczegółowej (omawiąjącej poszczególne rodzaje umów). W ostatniej księdze kodeksu okreslone zostały zasady dziedziczenia ustawowego i testamentalnego.

Kodeks cywilny jest źródłem prawa materialnego. Postępowanie w sprawach związanych z normami prawa cywilnego (prawo formalne) reguluje ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. "Kodeks postępowania cywilnego".

Poza kodeksem cywilnym, tę gałąź prawa reguluje szerego innych ustaw i rozporządzeń, tak różnorodnych jak różne są zagadnienia prawa cywilnego. Przykładem może być ustawa o prawach autorskich czy rozporządzenie w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych.

Charakterystyczne jest, że w prawie cywilnym, obok prawa stanowionego, respektuje się również niektóre normy poza kodeksowe. Zgodnie z art. 5 Kodeksu cywilnego nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze:

• społecznogospodarczym przeznaczeniem tego prawa
• zasadami współżycia społeczneg

W razie, gdyby podmiot prawa cywilnego łamał te zasady, uznane to zostanie za złamanie prawa, a nie za dochodzenie własnych praw podmiotowych.