abcprawa.pl

8. Podstawy prawa pracy (2h)

8.1. Istota i źródła prawa pracy 

Prawo pracy do inaczej prawa i obowiązki przynależne pracownikom i pracodawcom w zakresie nawiązanego stosunku pracy.

Normy prawne regulujące stosunek pracy wynikają z:

a) przepisów Kodeksu pracy oraz innych aktów normatywnych szczegółowych (np. z Karty nauczyciela)

b) układów zbiorowych pracy

c) regulacji wewnętrznych (np. regulaminu pracy, dokumentacji stanowiskowej, regulaminu wynagradzania itd.)

d) dyrektyw i wskazówek organizacji międzynarodowych (MOP) oraz ponadpaństwowych (dyrektywy UE)

8.2. Pracownik i pracodawca

W poprzednim punkcie zawarta została najprostsza definicja prawa pracy. Jest tam mowa o pracownikach, pracodawcach i stosunkach pracy. Trzeba zatem te pojęcia przybliżyć.

Po pierwsze, pracownikiem nie jest każdy, kto wykonuje jakąś pracę dla drugiego, ale...

Art. 2. KP Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Omawiając prawo cywilne omówione zostaną takie formy prawne wykonywania pracy, które nie mieszczą się w zakresie prawa pracy. Czasami pracodawcy, by wyeliminować prawa pracownicze, zastępują umowę o pracę umowami cywilnoprawnymi, lecz ...

Art. 22 § 1² KP Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1.

Istnieje ograniczenie wiekowe dla statusu pracownika:

Art. 22 § 2. KP Pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat. Na warunkach określonych w dziale dziewiątym pracownikiem może być również osoba, która nie ukończyła 18 lat (małoletni - dział 9 KP).

Artykuł 2 KP wskazuje pięć form prawnych tworzących tzw. stosunek pracy, czyli powodujących, że pomiędzy pracującym a dającym prace pojawiają się prawa i obowiązki objęte przepisami prawa pracy.

Stosunek pracy jest zatem relacją pomiędzy pracującym a pracodawcą wynikająca z zatrudnienia w powyższych formach prawnych.

Kodeks pracy uściśla znaczenie stosunku pracy w następujący sposób:

Art. 22. § 1. KP Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Natomiast...

Art. 3. KP Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

Pracodawcą jest więc każdy, każdy kto zatrudnia osobę w ramach ww. form prawnych.

Podmiotem wykonującym wszelkie czynności związane ze stosunkiem pracy jest, zgodnie z art. 3¹ KP, właściciel, organ zarządzający lub wyznaczona do tego osoba (np. kadrowa).

8.3. Formy prawne zatrudnienia

Stosunek pracy powstaje poprzez zatrudnienie osoby w jednej z wymienionych form:

a) umowa o pracę - omówiona zostanie na oddzielnej lekcji.,

b) powołanie - stosunek pracy nawiązuje się w przypadkach określonych w odrębnych przepisach; regulują go art. 68-72 KP,

c) wybór -  nawiązanie stosunku pracy następuje na podstawie wyboru, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania pracy w charakterze pracownika (art 73 §1 KP); regulacje znajdują się w art. 73-75 KP i innych właściwych aktach normatywnych; wiąże się z urlopem bezpłatnym u dotychczasowego pracodawcy; przykładem są członkowie zarządu powiatu zatrudniani na podstawie wyboru (art.23 ust. 3 USP)

d) mianowanie - w przypadkach określonych w odrębnych przepisach (art. 76 KP); przykładem są nauczyciele akademiccy zatrudniani na umowę o prace lub mianowanie (art. 118 ust. 1 USW)

e) spółdzielcza umowa o pracę - stosunek pracy między spółdzielnią pracy a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę; stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę reguluje ustawa - Prawo spółdzielcze (art. 77 KP); w zakresie nie uregulowanym odmiennie w prawie spółdzielczym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy

8.4. Zasady prawa pracy

W prawie pracy obowiązują następujące zasady, którymi należy się kierować:

a) każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu (art. 10. § 1. KP)

b) nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika (art. 11. KP)

c) pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika (art. 11¹. KP)

d) pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków (art. 11² KP)

e) pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę (art. 13. KP)

f) pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych (art. 14. KP)

g) pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 15. KP)

h) pracodawca, stosownie do możliwości i warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników (art. 16. KP)

i) pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych (art. 17. KP)

j) postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy (art. 18. § 1. KP)

k) pracownicy i pracodawcy, w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów, mają prawo tworzyć organizacje i przystępować do tych organizacji (art. 18¹. § 1. KP)

l) pracownicy uczestniczą w zarządzaniu zakładem pracy w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 18². KP).

8.5. Zakaz dyskryminacji

Szczególnie wyróżnioną przez Kodeks zasadą prawa pracy jest niedyskryminowanie pracowników.

Art. 18^3a. § 1. KP Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Oczywiście różnicowanie warunków współpracy nie zawsze jest złamaniem tej zasady. Kiedy dyskryminacja ma miejsce a kiedy nie mówią przepis art. 18-18^3c.

A jeżeli juz dojdzie do naruszenia zasady niedyskryminacji ...

Art. 18^3d. KP Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

a także ...

Art. 18^3e. KP Skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia.

Ćwiczenia:

8.1. Wybierz jedną z zasad prawa pracy, która w twoim przekonaniu jest najważniejsza lub która najmniej jest przestrzegana i opis swoje refleksje.

8.2.  Rozwiąż problem (sytuacja hipotetyczna)

Przedsiębiorca Arkadiusz Gadacz postanowił dać podwyżkę Marlenie Wichłacz ze względu niepełnosprawność jej syna (z którą wiążą się dodatkowe koszty rehabilitacji). Sytuację tę oprotestowała osoba pracująca na takim samym stanowisku, domagając się również podwyżki. Czy pracodawca złamał zakaz dyskryminacji?

Legenda:

KP - Kodeks pracy więcej >>>

USP - Ustawa o samorządzie powiatowym więcej >>>

USW - Ustawa o szkolnictwie wyższym

© Jerzy Przeniczka    praxe@wp.pl    tel. 602763872