ABC prawa - Temat 9. Układ zbiorowy pracy"

abcprawa.pl

9. Układ zbiorowy pracy

9.1. Istota układu zbiorowego pracy

Konflikt pomiędzy kapitałem a pracą jest jednym z podstawowych problemów gospodarki kapitalistycznej. Funkcjonowanie przedsiębiorstwa ma zdecydowanie różne znaczenie dla właścicieli - dawców kapitału - dla których jest ono sposobem na pomnożenie majątku, i dla pracowników, dla których jest ono źródłem dochodów. Wynagrodzenia pracowników i niektóre inne uprawnienia pracownicze stoją w sprzeczności z interesami kapitałodawców. Rozwiązania prawne mają tworzyć warunki dla konsensusu w tej sprawie. Z jednej strony mają zabezpieczać podstawowe interesy pracodawców, z drugiej zaś chronić pracowników przed wyzyskiem. W wieku XX w dyskurs ten włączyła się jeszcze jedna strona - związki zawodowe, jako organizacje skupiające pracowników i walczące o prawa swoich członków. Początkowo ów "dialog interesów" odbywał się na ulicy, nierzadko przy użyciu siły. Dzisiaj związki zawodowe są czynnym współautorem treści stosunków pracy zarówno w konkretnych organizacjach jak i na arenie państwowej. Podstawowym, choć nie jedynym, instrumentem oddziaływania na relacje pomiędzy pracodawcą a pracownikami są ustalenia w ramach zbiorowych układów pracy.

9.2. Treść układu zbiorowego

Związki zawodowe reprezentujące pracowników mają prawo do współokreślania z pracodawcą warunków współpracy w ramach stosunków pracy. W drodze negocjacji ustalają oni warunki porozumienia i formułują je w postaci zbiorowego układu pracy.

Układ określa:

1) warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy,

2) wzajemne zobowiązania stron układu, w tym dotyczące stosowania układu i przestrzegania jego postanowień (Art. 240. § 1. KP).

Warunki co do treści stosunku pracy dotyczą przede wszystkim zagadnień związanych z wynagradzaniem, czasem oraz systemem organizacji pracy, uprawnieniami urlopowymi, postępowaniem dyscyplinarnym i rozwiązywaniem stosunków pracy.

Oczywiście ...

Art. 240. § 2. KP Układ może określać inne sprawy poza wymienionymi w § 1, nie uregulowane w przepisach prawa pracy w sposób bezwzględnie obowiązujący.

Oznacza to, iż w układzie mogą znajdować się jedynie kwestie objęte normami kodeksowymi względnie obowiązującymi lub spraw w ogóle nie uregulowanymi w prawie.

Jeżeli chodzi o wzajemne zobowiązania stron układu, to dotyczą one przede wszystkim:

1) sposobu publikacji układu i rozpowszechniania jego treści,

2) trybu dokonywania okresowych ocen funkcjonowania układu,

3) trybu wyjaśniania treści postanowień układu oraz rozstrzygania sporów między stronami w tym zakresie (Art. 241¹. KP).

9.3. Rokowania

Układ zbiorowy pracy nie jest aktem jednostronnym. Nie wynika on z jednostronnego ogłoszenia roszczeń. Jest formą wypracowanego konsensusu w sprawie wzajemnych relacji pomiędzy pracownikami a pracodawcą. Drogą do osiągnięcia tego konsensusu są rokowania (Art. 241². § 1. KP), czyli negocjacje zakładające porozumienie satysfakcjonujące zarówno jest pracodawcy jaki i dla pracowników.

Artykuł 241². § 3. Kodeksu pracy głosi, że nikt nie może odmówić żądaniu drugiej strony podjęcia rokowań. Wydaje się, iż zazwyczaj rokowania w sprawie układu zbiorowego pracy są niewygodne dla pracodawców. Trzeba jednak zwrócić uwagę, iż obecnie bardzo często zła sytuacja finansowa zmusza pracodawcę do rewizji interesujących nas porozumień. Problemy finansowe pracodawcy stanowią niezwykle ważny argument na rzecz ograniczania przywilejów pracowniczych. Stąd niechęć do rokowań często pojawia się ze strony związków zawodowych.

Rokowania odbywają się pomiędzy pracodawcą (lub zrzeszeniem pracodawców) a związkami zawodowymi. Ze strony związkowej w rokowaniach udział może brać:

a) ponadzakładowa organizacja związkowa - należy przez to rozumieć organizację związkową będącą ogólnokrajowym związkiem zawodowym, zrzeszeniem (federacją) związków zawodowych lub ogólnokrajową organizacją międzyzwiązkową (konfederacją),

b) organizacja związkowa reprezentująca pracowników - należy przez to rozumieć organizację związkową zrzeszającą pracowników, dla których układ jest zawierany (szerzej: Art. 238. § 1 KP).

Z tego też tytułu układy zbiorowe pracy dzieli się na:

a) zakładowe układy zbiorowe pracy - dotyczące pracowników jednej organizacji,

b) ponadzakładowe układy zbiorowe pracy - dotyczące pracowników więcej niż jednej organizacji.

Ciekawą i w pełni słuszną regułą rokowań jest fakt ich powszechności. Zgodnie z poniższym przepisem żaden z reprezentantów pracowników nie może być pominięty w rokowaniach, nawet jeżeli nie jest ich inicjatorem.

Art. 241². § 2. KP Podmiot występujący z inicjatywą zawarcia układu jest obowiązany powiadomić o tym każdą organizację związkową reprezentującą pracowników, dla których ma być zawarty układ, w celu wspólnego prowadzenia rokowań przez wszystkie organizacje związkowe.

Porozumienie wynegocjowane między pracodawcą a związkami zawodowymi dotyczy w istocie relacji między tym pierwszym a jego pracownikami. Z zasady układ dotyczy wszystkich pracowników, jednak strony rokowań mogą ograniczyć zasięg osób, dla których ustanawia się układ (Art. 239. § 1. KP).

Układem mogą być objęte osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy; układem mogą być również objęci emeryci i renciści (Art. 239. § 2. KP). Dotyczy to przede wszystkim osób świadczących pracę w ramach umów cywilnoprawnych, a przede wszystkim umowy o dzieło oraz umowy zlecenia.

Wspomniany na początku konflikt interesów właścicieli i pracowników jest faktem. Konflikt ten jest jednak do rozwiązanie. Możliwość taka pojawia się, gdy wszystkie strony uświadomią sobie wzajemne zależności. Właściciel nie osiągnie swoich celów bez pracy ludzkiej, a pracownicy nie będą mieli pracy bez kapitału właściciela. Wspólnym mianownikiem jest więc pomyślność organizacji - ona potrzebna obu stronom. Rokowania stron układu zbiorowego winni zatem uwzględniać nie tylko potrzeby pracowników, lecz również sytuację ekonomiczną organizacji (Art. 241³. § 1. 1) i 2) KP).

Jak już wspomniałem,. rokowaniami nie zawsze objęci są wszyscy pracownicy. Część z nich, nie należąca do żadnych organizacji związkowych, nie jest reprezentowana przez żadną stronę prowadzącą negocjacje. Zasadą rokowań jest poszanowanie praw tych pracowników, by układ zbiorowy pracy nie naruszał ich interesów (Art. 241³. § 1. 3) KP ).

Ćwiczenia:

9.1. Napisz esej na temat:

"Rola związków we współczesnym przedsiębiorstwie w świetle układów zbiorowych pracy".

Legenda:

KP - Kodeks pracy (o układach zbiorowych) więcej >>>