abcprawa.pl

12. Urlopy pracownicze

12.1.  Urlop pracowniczy

Urlop to czas wolny od pracy realizowany za zgodą pracodawcy bez przerywania stosunku pracy. Pracownik nie pracuje, choć w normalnych warunkach by to czynił. Urlop jest swego rodzaju przywilejem wynikającym z wystąpienia okoliczności wskazanych w prawie. Warunkiem uzyskania urlopu nie jest zatem dobra wola pracodawcy, lecz sytuacja pracownika.

Urlop może mieć charakter:

Najpowszechniej znane rodzaje urlopów to urlop wypoczynkowy oraz urlop bezpłatny. Trzeba jednak pamiętać, iż polskie prawo przewiduje znacznie więcej okoliczności, w których pracownikowi należy się czas wolny

.

12.2. Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy ustanowiony został w celu regeneracji sił pracownika po około 11 miesięcznym wysiłku w pracy.

O urlopie wypoczynkowym należy przede wszystkim powiedzieć, iż każdemu pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego (Art. 152. § 1).

Co więcej, pracownik nie może się zrzec tego prawa, nawet gdyby chciał. Prawo to pracownik nabywa z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku (art. 153 KP). Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo (art. 161).

Liczba dni urlopu przysługującego pracownikowi zależna jest od długości czasu jego dotychczasowego zatrudnienia. Zgodnie z art. 154 Kodeksu pracy wynosi on:

Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu (art. 154). Zakłada się, że jeden dzień urlopu to 8 godzin wolnych od pracy.

Kluczową kwestią jest zatem określenie liczby lat zatrudnienia. Ważne są w tym względzie dwie zasady. Po pierwsze, do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy (Art. 154¹). Po drugie wlicza się również czas nauki według poniższego przepisu:

Art. 155. § 1. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

1)  zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

2)  średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

3)  średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

4)  średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

5)  szkoły policealnej - 6 lat,

6)  szkoły wyższej - 8 lat.

Powyższe okresy nauki, nie podlegają sumowaniu.

Termin urlopu wypoczynkowego ustala się w planie urlopów. Pracodawca powinien kierować się wolą pracowników oraz potrzebami organizacji. W praktyce, termin urlopu zależny jest od pracodawcy.

Urlop niekoniecznie musi być zrealizowany w jednym odcinku. Wymogiem jest jedynie ciągłe urlopowanie przez co najmniej 14 dni.

Pozostałe dni mogą być rozdysponowane w innych terminach.  Pracownik ma prawo zażądać urlopu w terminie przez siebie wskazanym w wymiarze do 4 dni rocznie.

Jeżeli termin został wskazany, pracownik powinien wykorzystać urlop. W razie niewykorzystania urlopu w danym roku, pracodawca ma obowiązek udzielić zaległego urlopu do końca pierwszego kwartału następnego roku. W przypadku niewykorzystania urlopu ze względu na rozwiązanie lub wygaśniecie stosunku pracy, pracownikowi należy się ekwiwalent pieniężny.

12.3. Pozostałe urlopy

Niezależnie od urlopu wypoczynkowego pracownik ma prawo do ubiegania się pisemnego o udzielenie urlopu bezpłatnego, a pracodawca może mu go udzielić (art. 174). W czasie tego urlopu pracownik nie wykonuje pracy, lecz również nie otrzymuje za ten czas wynagrodzenia.

Pracownik może urlopować się ze względu na zły stan zdrowia. Stan ten wymaga potwierdzenia lekarskiego w formie druku L4, który należy dostarczyć pracodawcy w ciągu 7 dni od jego wystawienia. W czasie pierwszych 33 dni urlopu zdrowotnego w roku kalendarzowym, pracownik otrzymuje 80% wynagrodzenia. Każdy kolejny dzień zwolnienia opłacany jest przez ZUS. W przypadku wypadku w drodze do i z pracy oraz w razie choroby w trakcie ciąży wypłacane jest 100% wynagrodzenia.

Kobiecie w ciąży przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego oraz urlopu wychowawczego. Zagadnienia te omówione zostaną w lekcji poświęconej prawom kobiet.

Istnieje również całe mnóstwo urlopów okolicznościowych: ślub pracownika (2 dni), urodzenie dziecka (2 dni), ślub dziecka (1 dzień), zgon i pogrzeb małżonka, dziecka, matki lub ojca (2 dni)zgon i pogrzeb siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka (1 dzień).

Z rodzicielstwem wiąże się również poniższy przywilej.

Art. 188. KP Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Ćwiczenia:

12.1. Sporządź plan urlopów wypoczynkowych dla 6 twoich pracowników, jeżeli wiadomo, że ciągłość pracy wymaga obecności co najmniej czterech z nich, a każdy wnioskuje o urlop w lipcu. Pracownicy (staż pracy/wykształcenie): Alina (10/szkoła zawodowa), Marek (8/studia magisterskie), Krzysztof (2/technikum gastronomii), Wanda (20/szkoła zawodowa), Łukasz (3/studia magisterskie), Stefan (15/liceum ogólnokształcące).

12.2.  Rozwiąż problem (sytuacja hipotetyczna)

Pani Magdalena Wójcik ma syna Wojtka, który urodził się 12 stycznia 1992 roku. Pani Magdalena co roku brała 2 dni urlopu płatnego, by zrobić badania lekarskie w innym mieście. Dnia 10 marca 2006 roku również złożyła wniosek o taki urlop, lecz odmówiono jej tego prawa. Czy nie było to pogwałcenie prawa pracy?

Legenda:

KP - Kodeks pracy więcej >>>

© Jerzy Przeniczka    praxe@wp.pl    tel. 602763872