ABC prawa - Temat 4. Źródła prawa"

abcprawa.pl

4. Źródła prawa

4.1. Źródła norm prawnych

Normy prawa, jak już wspominałem, są wynikiem historii rozwoju społeczeństwa. Ukoronowaniem procesu regulacji zachowań w danym społeczeństwie jest formalizacja norm w postaci przepisów prawnych. Jest to tzw. prawo stanowione.

Przepis prawny to jednostka redakcyjna zawierająca określoną myśl prawną zawarta w akcie normatywnym (np. w ustawie).

Przepisy zorganizowane są w formie artykułów (art.), paragrafów (§), ustępów (ust.), punktów (np. 1) ) i liter (np. a) ).

Oprócz prawa stanowionego, źródłem norm prawnych jest również tzw. prawo zwyczajowe. Normy prawa zwyczajowego to powszechnie przyjęte przez daną społeczność, najczęściej tradycyjne, sposoby zachowania. Rozwiązując problemy prawne nawiązuje się również do zasad dobrego współżycia społecznego oraz celu społeczno-gospodarczego danego wycinka rzeczywistości. Umocowanie tych źródeł norm znajduje się w następującym przepisie prawnym:

Art. 5. KC Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

4.2. Rodzaje aktów normatywnych

Akty normatywne to dokument zawierający przepisy prawne.

Art. 87. Konst. RP

1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia

Przepisy powszechnie obowiązujące w Rzeczpospolitej Polskiej znajdują się zatem w:

a) Konstytucji RP - zwana inaczej ustawą zasadniczą - najważniejszy akt normatywny w państwie wyznaczający podstawy ustrojowe państwa,

b) ustawach - podstawowy rodzaj aktów normatywnych zatwierdzany przez Sejm, Senat i Prezydenta RP,

c) ratyfikowanych umowach międzynarodowych - umowy pomiędzy co najmniej dwoma państwami zatwierdzone przez władze danego kraju; ratyfikacja, czyli owo potwierdzenie danej umowy, może przybierać różne formy (od podpisu Premiera Rady Ministrów do ścieżki ustawodawczej),

d) rozporządzeniach - akty wykonawcze do ustawy - wydawane na konkretne polecenie przepisów ustawy, pozwalają zrealizować jej bardziej ogólne zapisy (np: rozporządzenie o wartości wynagrodzenia minimalnego). Rozporządzenia mogą wydawać: Prezydent, Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów, minister kierujący działem administracji rządowej, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Rozporządzenia wydawane są na podstawie umocowania ustawowego a nie są samoistnymi aktami normatywnymi (bez ustawy nikt nie wydaje rozporządzeń). Rozporządzenia nie mogą być sprzeczne z aktami wyższego rzędu oraz z przepisami prawa karnego.

Obok przepisów obowiązujących powszechnie w całej RP, istnieją również przepisy obowiązujące lokalnie (np. mogą dotyczyć określonego obszaru Polski lub konkretnego urzędu).

Art. 87. 2. Konst. RP Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

Do aktów normatywnych prawa miejscowego zalicza się uchwały i zarządzenia.

4.3. Normy prawne a akty normatywne

Norma prawna nie jest tożsama z przepisem prawnym ani też z aktem normatywnym. Relacja pomiędzy normą prawną a przepisami i aktami normatywnymi może przybierać postać:

a) cała norma może znaleźć się w jednym przepisie jednego aktu normatywnego (np: w tym samym paragrafie tej samej ustawy),

b) norma może być rozbita na więcej niż jeden przepisów tego samego aktu normatywnego (np: w dwóch różnych artykułach tej samej ustawy),

c) norma może być zamieszczona w więcej niż jednym akcie normatywnym (np: hipoteza i dyspozycja w ustawie a sankcja w rozporządzeniu).

4.4. Rozwiązywanie kolizji prawnych

Podstawową zasadą funkcjonowania systemu prawnego jest fakt, iż prawo nie działa wstecz. Inaczej mówiąc, przepisy prawne obowiązują od konkretnego terminu a jakiekolwiek zdarzenia wynikłe przed wejściem przepisów w życie nie podlegają tym przepisom (nawet, gdyby były już przegłosowane przez Sejm i Senat oraz podpisane przez Prezydenta).

W sytuacji, gdyby dwa przepisy prawne w odmienny sposób regulują dany problem prawny, stosuje się następujące zasady:

a) przepisy aktu normatywnego wyższego rzędu znoszą przepisy aktu normatywnego niższego rzędu (przepisy ustawy znoszą przepisy rozporządzenia),

b) przepisy aktu normatywnego późniejszego znoszą przepisy aktu normatywnego wcześniejszego (np. zapisy ustawy z 23.03.2006 roku znoszą przepisy ustawy z 12.11.2005 roku),

c) przepisy aktu normatywnego szczegółowego znoszą przepisy aktu normatywnego ogólnego (np. zapisy Karty Nauczyciela znoszą przepisy Kodeksu pracy).

Ćwiczenia:

4.1. Znajdź wybrany akt normatywny i krótko scharakteryzuj jego budowę i treść.

4.2. Rozwiąż problem (sytuacja hipotetyczna)

Witold Mazurek popadł w konflikt z pracodawcą. Interesująca nas sytuację w odmienny sposób regulują trzy akty normatywne: ustawa Kodeks pracy w poprawce z 18.12.2002 r. (przepis dotychczas nie zmieniony); rozporządzenie Ministra Pracy z 23.02.2005 r. oraz ustawa branżowa z 10.10.2000 r. Określ, przepisy którego z ww. aktów będą stosowane.

Legenda:

Konst.RP – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej więcej>>>